De OCMW-integratie in de gemeenten | Een evaluatie

In een notendop

Op 1 januari 2019 integreerden de OCMW’s in de gemeenten. Na vijf stevige jaren is het tijd voor een evaluatie. Wat waren de doelstellingen van de Vlaamse decreetgever met deze inkanteling en in welke mate werden de ambities gerealiseerd? Is er meer en beter sociaal beleid en ging de toegankelijkheid van de sociale dienstverlening er op vooruit? En hoe tekenen de eventuele structuur- en efficiëntiewinsten zich in werkelijkheid af?

Ook de specifieke ervaringen binnen onze lokale besturen mogen niet aan het vizier ontsnappen. Wat is de evaluatie door de (adjunct-)algemeen directeurs? Hoe pakten ze het integratieproces aan? Hoe zwaar wogen factoren zoals geïntegreerde en gezamenlijke infrastructuur? Wat zijn sterkten, wat zijn pijnpunten?

De Impulsanalyse start met een academische bijdrage over een onderzoeksproject van het Steunpunt Bestuurlijke Vernieuwing, gestoeld op een vergelijkend onderzoek van niet minder dan 30 Vlaamse gemeenten. Chesney Callens, postdoctoraal onderzoeker UAntwerpen, verduidelijkt het opzet en de methodiek. De auteur schetst de ambities van het Decreet Lokaal Bestuur omtrent de inkanteling en evalueert de onderzoeksresultaten. In zijn conclusie formuleert hij enkele belangrijke aandachtspunten voor de toekomst.

De zoektocht naar geschikte cases liep niet van een leien dakje, zoals redactielid Sofie Hennau als dynamische trekker van dit nummer mocht ervaren. Verschillende besturen reageerden – met enige schroom – afwijzend op het verzoek tot deelname. De integratie blijft een hoogst delicate materie. Toch werden een drietal gemeentebesturen bereid gevonden om ronduit hun ervaringen, zowel positief als negatief, te ontbloten: samen met hun geïntegreerd OCMW overwonnen ze de koudwatervrees en deelden hun inzichten met Impuls, wat uitmondde in een bijzonder gevarieerd verhaal. Iedere case boeit door zijn eigen uitgangspunten en achtergronden, zijn uniek traject en zijn specifieke conclusies. De betrokken (A)AD’s diepen hun integratieproces uit en geven aan hoe personeel, werkingsmiddelen en infrastructuur werden samengebracht. Ze duiden de gevolgen voor het sociaal beleid en de sociale dienstverlening. De diversiteit neemt niet weg dat er vaak  gelijklopende ervaringen en pijnpunten zijn. Een opgemerkt wrevelpunt betreft het verder bestaan van twee onderscheiden rechtspersonen, OCMW en gemeente. Dit genereert bijkomend werk en extra  organisatie en wordt niet zelden als kafkaiaans ervaren.

We starten in Geetbets. Herman Stiers, algemeen directeur, brengt een tastbare case met een direct inzicht in het doelgerichte traject van de gemeente aan de Vlaams-Brabantse zijde van de provinciegrens met Limburg. In de tweede case besteedt algemeen directeur Jan Compernol extra aandacht aan diverse evoluties binnen het sociaal beleid dat wordt uitgerold in OostCampus, de memorabele headquarters van de gemeente Oostkamp. De afsluitende case leidt ons naar het Oost-Vlaamse Lievegem. Eddy De Mits, algemeen directeur, en Conny Martens, directeur Burger & Welzijn, schetsen hoe het integratieproces zich voltrok binnen de context van een triple gemeentefusie, wat duidelijk gevolgen had op het verloop van de integratie van de drie betrokken OCMW’s.

Na een blik op de werking van Exello.net en de Filbert Academy is ABB aan zet. Het Digiteam van ABB vervolgt het integratieverhaal – zij het in een gans andere context. In Impuls 2021/4 werd reeds uiteengezet wat gelinkte open data zijn en wat hun belang is voor de lokale besturen. Een eerste hergebruik volgde met de publieke besluitendatabank. Nu gaat ABB nog een stap verder door de creatie van de website “Lokaal Beslist”, met een grotere transparantie en toegankelijkheid van informatie van lokale besturen naar de burger toe. Het gaat vooruit.

Het agentschap verblijdt ons daarna met een toezichtrubriek en zal dat – tot grote vreugde van Exello.net – ook in de toekomst blijven doen, met een streefdebiet van twee keer per jaar. De keuze van het onderwerp voor het huidige nummer sluit nauw aan bij de actualiteit. In het laatste jaar voor de lokale verkiezingen verdienen beslissingen in extremis extra aandacht. Stef Keunen, Lokale organisatie en werking, Agentschap Binnenlands Bestuur, duidt met helderheid en precisie wat dergelijke beslissingen precies inhouden en wat de discretionaire marge is voor de lokale mandatarissen. Daarna volgt een bloemlezing van concrete voorbeelden die op inspirerende wijze illustreert wat door de beugel kan – en wat niet. Ten slotte herinnert de auteur ook nog aan het belang van neutrale informatie in de woelige aanloopperiode naar de verkiezingen.

Eddy Van der Stock, voorzitter V-ICT-OR, is een firm believer van een sterke integratie. Hij wijst op de complexiteit van de samenvoeging van informatiesystemen en het belang van een degelijk data- en informatiemanagement. Vanuit de lessons learned van de integratie van het OCMW blikt hij met een gepast idealisme vooruit naar een geïntegreerde digitale toekomst in de lokale besturen.

We ronden dit Impulsnummer af met de gebruikelijke dialoogestafette. Gunter Desmet, algemeen directeur van Sint-Katelijne-Waver, maakte de trip naar het Vlaams-Brabantse Roosdaal voor een gesprek met algemeen directeur Emma Van der Maelen. Wat stond er op het het menu? Zoals u al vermoedde was de integratie van het OCMW een deel van de plat consistant. Maar ook andere topics zoals bestuurskrachtmeting en schaalvergroting passeren de revue in een boeiend interview.

Volledige inhoud

Edito

De OCMW-integratie in de gemeenten
Een evaluatie
Jean Pierre Van Speybroeck

Thema

Integratie of confrontatie?
Chesney Callens

Integratie klein maar fijn: Geetbets, waar beek en rivier samenvloeien
Herman Stiers

Pionierswerk in Oostkamp
Jan Compernol

Van zes naar één: integreren en samenvoegen in Lievegem
Eddy De Mits & Conny Martens

Filbert Academy & Save the date(s)

Lokaalbeslist.vlaanderen.be brengt agenda en beslissingen van lokale besturen dichterbij
Digiteam ABB

Beslissingen in een verkiezingsjaar: voorzichtigheid als leidraad
Stef Keunen

Naar een geïntegreerde lokale toekomst?
Eddy Van der Stock

Dynamiek en samenwerking in het Pajottenland
Gunter Desmet & Emma Van der Maelen